با وجود رشد چشمگیر ترخیص خودروهای وارداتی از گمرکات کشور در هفتماهه نخست سال ۱۴۰۴، بازار داخلی همچنان با معضل کمبود شدید عرضه دست و پنجه نرم میکند. این پارادوکس، در حالی که دولت وعده واردات ۲ میلیارد یورویی خودرو را داده بود، نشان از چالشهای عمیق در سیاستگذاری، تخصیص ارز و فرایندهای توزیع دارد که تحقق اهداف اصلی را با تردید جدی مواجه ساخته است.
رشد آمار واردات خودرو: تصویری فریبنده از واقعیت بازار؟
آمارهای رسمی گمرک ایران حاکی از آن است که در هفتماهه ابتدایی سال ۱۴۰۴، تعداد ۳۱ هزار و ۹۰۰ دستگاه خودرو به ارزش ۷۰۴ میلیون دلار از گمرکات کشور ترخیص شده است. این ارقام در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته که ۲۶ هزار دستگاه خودرو به ارزش ۵۳۰ میلیون دلار وارد شده بود، به ترتیب رشد ۲۳ درصدی در تعداد و ۳۳ درصدی در ارزش دلاری را نشان میدهد.
این افزایش در حجم واردات خودرو در شرایطی رقم خورده که طی بخش عمدهای از سال جاری، ابهامات مربوط به تعیین تعرفهها و حقوق ورودی خودرو، فعالان این حوزه را با عدم قطعیت روبرو کرده بود. کارشناسان بر این باورند که بخش قابل توجهی از این خودروهای ترخیصشده، مربوط به ثبتسفارشهای انجامشده در سال گذشته یا سهمیههای خاص واردکنندگان بوده و لزوماً منعکسکننده جریان جدید و روان واردات خودرو نیست.
چالشهای واردات خودرو: از ابهام تعرفه تا تخصیص ارز
وعده دولت برای واردات خودرو با هدف شکستن انحصار و افزایش درآمدهای ارزی، با تأخیری قابل توجه در تعیین چارچوبهای اجرایی همراه شد. تصویب نهایی تعرفهها و حقوق ورودی تنها در اواسط پاییز محقق شد که این روند کند، برنامهریزی واردکنندگان را مختل ساخت. مهدی دادفر، دبیر انجمن واردکنندگان خودرو، به وجود حدود ۸ هزار دستگاه خودرو اشاره میکند که در شش ماهه نخست امسال به دلایلی چون مشکلات تخصیص ارز و تمدید ثبتسفارش، از گمرک ترخیص نشدهاند. وی همچنین تأکید دارد که سهمیه جانبازان، بخش عمدهای از واردات خودرو در سال جاری را به خود اختصاص داده است.
نکته حائز اهمیت آن است که معاون ماشینآلات و صنایع حملونقل وزارت صمت، سید حامد عاملی، صراحتاً اعلام کرده بود که در نیمه نخست سال جاری "حتی یک دلار برای واردات خودرو تخصیص نیافته است." این اظهارات، گمانهها را به سمت استفاده واردکنندگان از منابع ارزی خصوصی یا سپردههای ارزی اشخاص سوق میدهد. این شیوه تأمین ارز، اگرچه راهگشای ترخیص موقت خودروها بوده، اما میتواند به عدم شفافیت در قیمتگذاری و نابرابری در دسترسی به ارز بینجامد و بازار را با نوسانات بیشتری روبرو کند.
عرضه محدود واردات خودرو و تشدید خلاء بازار
علیرغم آمارهای مثبت از ترخیص گمرکی، عرضه واقعی خودروهای وارداتی به بازار داخلی بسیار محدود بوده است. در سال جاری، تنها دو نوبت عرضه انجام شده و در آخرین دور، شرکت سایپا تنها دو دستگاه خودرو به بازار ارائه کرده است؛ این در حالی است که در دورههای قبلی، بین ۲۰ تا ۳۰ دستگاه خودرو در هر نوبت عرضه میشد.
این ناهماهنگی میان ترخیص و عرضه، ریشه در مشکلات اجرایی و ساختاری دارد. دادفر با اشاره به بسته بودن سامانه تخصیص خودروهای وارداتی از فروردین تا شهریورماه، توضیح میدهد که این محدودیت مانع از فروش و عرضه خودروهای ترخیصشده توسط واردکنندگان شده است. نتیجه این روند، دپو شدن خودروها در انبارها و تشدید کمبود عرضه در بازار و به تبع آن، افزایش قیمتهاست. این وضعیت انتظارات مصرفکنندگان برای دسترسی به خودروهای متنوعتر و با قیمت مناسبتر را بیپاسخ گذاشته است.
شفافیت و هماهنگی؛ گامهای ضروری برای ساماندهی واردات خودرو
فرود عسگری، رئیس کل گمرک ایران، اخیراً به اصلاح مصوبات و بخشنامههای حوزه خودرو و ادامه روند ترخیص اشاره کرده است. این اظهارات نشان میدهد که مسیر واردات خودرو همچنان با موانع و بازبینیهای مقرراتی همراه است که پیچیدگیهای این فرایند را دوچندان میکند.
برای دستیابی به تعادل واقعی در بازار و تحقق وعدههای دولت، اقدامات زیر ضروری به نظر میرسد:
شفافسازی کامل سیاستها: دولت باید به طور صریح میزان ارز تخصیصیافته به هر شرکت و تعداد خودروهای مجاز برای واردات را اعلام کند.
هماهنگی فرایندها: ایجاد یک زنجیره یکپارچه از ثبتسفارش و تخصیص ارز تا ترخیص از گمرک و عرضه به بازار.
اصلاح مستمر مقررات: بازبینی و سادهسازی بخشنامهها و آئیننامهها برای کاهش ابهامات و تسریع در امور.
به این ترتیب، صرف افزایش آمار ترخیص واردات خودرو به معنای ساماندهی بازار نیست. تا زمانی که شفافیت کامل و هماهنگی عملیاتی در تمامی مراحل فراهم نشود، بازار خودرو همچنان در ابهام، کمبود عرضه و نوسانات قیمتی باقی خواهد ماند و تحقق کامل وعده ۲ میلیارد یورویی واردات خودرو دور از دسترس خواهد بود.
مطالب مرتبط
- بازار خودرو با وداع تلخ خودروهای اقتصادی؛ کف قیمتی ۵۰۰ میلیون تومانی محقق شد
- چین استانداردهای ایمنی خودرو را با قوانین جدید و سختگیرانه برای شتاب و فناوریهای پیشرفته متحول میکند
- رشد ۲۳ درصدی واردات خودرو در هفتماهه ۱۴۰۴؛ ابهامات تعرفهای بازار را سردرگم نگه داشت
- شفافسازی پارس خودرو: کوییک آر اتوماتیک کماکان ارزانترین خودروی دندهاتومات بازار است